Jakie są rodzaje kaszlu?

Odruch kaszlowy jest jednym z podstawowych fizjologicznych mechanizmów ułatwiających oczyszczanie dróg oddechowych. To mimowolny odruch lub wywołany świadomie, wytężony manewr wydechowy, polegający na nagłym wydaleniu powietrza z dolnych dróg oddechowych. Kaszel jest najczęstszym objawem chorób układu oddechowego. Specjaliści wyróżnili kilka rodzajów kaszlu, biorąc pod uwagę czas jego trwania i charakter.

Podział kaszlu ze względu na czas trwania

Uwzględniając kryterium czasu utrzymywania się objawu, wyróżniamy kaszel ostry i przewlekły. O kaszlu ostrym mówi się w przypadku dolegliwości trwających do 3 tygodni. Z kolei kaszel przewlekły stwierdza się, gdy objawy utrzymują się ponad 3 tygodnie. Należy jednak zaznaczyć, że nie ma on jednoznacznie określonych ram czasowych. Niektórzy badacze przesuwają dolną granicę czasu trwania kaszlu przewlekłego nawet na 12 tygodni. Spotkać można się również z klasyfikacją, w której wyróżniono trzeci rodzaj kaszlu – podostry – który trwa od 3 do 8 tygodni.

Podział kaszlu ze względu na charakter

Ze względu na charakter wyróżniono kaszel suchy (tzw. nieproduktywny) oraz kaszel mokry (tzw. produktywny). Oto główne różnice występujące pomiędzy nimi:

  • odkrztuszanie wydzieliny – w kaszlu suchym, jak sama nazwa wskazuje, plwocina nie występuje. Jest ona typowym przejawem kaszlu mokrego. Zalega w drogach oddechowych – oskrzelach, zatokach, gardle, co powodować może nieprzyjemne odczucia w jamie ustnej i halitozę, czyli przykry zapach z ust;
  • utrzymywanie się kaszlu – w kaszlu suchym obserwuje się napady kaszlu wywołane podrażnieniem okolic tchawicy. W ciężkich przypadkach powodować mogą one trudności z oddychaniem. Suchy kaszel występuje zarówno w dzień, jak i w nocy. Wzmaga się w pozycji leżącej i w pomieszczeniach o niskiej wilgotności, wysokiej temperaturze powietrza. Kaszel mokry jest mniej intensywny, a największe jego natężenie obserwuje się z rana, kiedy po nocy w drogach oddechowych zalega plwocina;
  • dźwięk kaszlu – suchy kaszel określany jest zwyczajowo kaszlem „szczekającym” lub „krztuszącym”. W kaszlu mokrym podczas oddechu można usłyszeć świszczenie, a nawet „bulgotanie” w płucach, co spowodowane jest zbyt dużą ilością płynu powierzchniowego dróg oddechowych.

Jakie mogą być przyczyny kaszlu ostrego?

Kaszel ostry najczęściej rozwija się w wyniku infekcji górnych i dolnych dróg oddechowych. Przeważnie za ich powstanie odpowiadają zakażenia wirusowe, wśród których dominują: rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy, wirus RS oraz enterowirusy. Ten rodzaj kaszlu towarzyszyć może astmie oskrzelowej, odmie, powikłaniom zapalenia płuc. Kaszel ostry jest jednym z pierwszych objawów przewlekłych chorób płuc i wrodzonych wad układu oddechowego. U osób zdrowych jego pojawienie się może świadczyć o obecności ciała obcego w drogach oddechowych.

Co może powodować kaszel przewlekły?

Kaszel przewlekły, podobnie jak kaszel ostry, może być spowodowany przez szereg czynników. Długo utrzymujący się kaszel wynika z narażenia na dym tytoniowy i inne zanieczyszczenia, które działają drażniąco na układ oddechowy. Ten rodzaj kaszlu może mieć charakter nawykowy, a zatem podłoże psychogenne. Kaszel przewlekły towarzyszy przewlekającemu się bakteryjnemu zapaleniu oskrzeli. Obserwuje się go w śródmiąższowych chorobach płuc, zespole nieruchomych rzęsek, mukowiscydozie, dysplazji oskrzelowo-płucnej. Kaszel przewlekły towarzyszy wadom wrodzonym układu oddechowego, zespołowi kaszlu z górnych dróg oddechowych, rozstrzeni oskrzeli. Może być nieswoistym kaszlem poinfekcyjnym. Jego obecność stwierdza się również w refluksie żołądkowo-przełykowym i w jego pozaprzełykowej manifestacji – refluksie krtaniowo-gardłowym, podrażnieniu zewnętrznego przewodu słuchowego, dysfunkcji strun głosowych.

Możliwe przyczyny kaszlu suchego

Tzw. kaszel szczekający najczęściej występuje jako objaw infekcji wirusowych dróg oddechowych. Nierzadko obserwuje się go jeszcze po wyleczeniu zakażenia. Jeśli towarzyszy mu duszność wdechowa, to można podejrzewać ostre podgłośniowe zapalenie krtani lub tchawicy. Innymi przyczynami suchego kaszlu są choroby śródmiąższowe płuc i astma oskrzelowa. Ten rodzaj kaszlu może towarzyszyć niewydolności serca czy rozwinąć się jako działanie niepożądane stosowania leków z grupy ACE inhibitorów, które stanowią ważny element farmakoterapii chorób układu krążenia.

Jakie mogą być przyczyny kaszlu mokrego?

Za pojawienie się kaszlu produktywnego, w którym odkrztusza się plwocinę, także odpowiada szereg schorzeń. W zależności od przyczyn powstania tego rodzaju kaszlu towarzyszyć mu może inny charakter flegmy. W przypadku ropnej plwociny, która ma kolor zielony lub żółty, istnieje podejrzenie bakteryjnego zakażenia zatok przynosowych czy oskrzeli. Jeśli flegma ma nieprzyjemną woń, najprawdopodobniej za zakażenie odpowiadają bakterie beztlenowe. Gdy pojawia się nagle, może być objawem pęknięcia ropnia płuca i opróżnienia się go do oskrzela. Krwista plwocina, czyli flegma z zawartością krwi, zwiastuje niekiedy rozstrzenie oskrzeli lub gruźlicę płuc. Przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc oraz przewlekłemu zapaleniu oskrzeli towarzyszy śluzowa, biała, gęsta, lepka plwocina. Charakterystycznym objawem obrzęku płuc rozwijającego się w konsekwencji niewydolności serca jest pienista plwocina, której towarzyszą kłopoty z oddychaniem i sinica. Niebezpiecznym objawem jest odkrztuszanie krwi, czyli tzw. krwioplucie. Objaw ten może świadczyć o stanach zagrożenia życia, którymi są m.in.: choroba nowotworowa płuca (najbardziej rozpowszechniony w polskim społeczeństwie rodzaj nowotworu), tętniak aorty czy zatorowość płucna, w której dochodzi do zwężenia bądź zamknięcia światła tętnicy płucnej lub jej rozgałęzień przez materiał zatorowy.